م.ت.کریم زاده

در دوم خرداد 1376 مشارکت بالای مردم در انتخابات ریاست جمهوری و انتخاب قاطعانه ی " سید محمد خاتمی " به عنوان رئیس جمهور، دور تازه ای از حیات سیاسی ایران را رقم زد. خاتمی در شرایطی سکان هدایت دولت را بر عهده گرفت که از نظر داخلی ، با جامعه ای خسته از پیامدهای جنگ و مشکلات اقتصادی ناشی از قیمت پایین نفت و از لحاظ خارجی با کشوری در وضعیت نه چندان مناسب مواجه بود. خاتمی که با شعار اصلاحات آمده بود به سرعت در بین جهانیان به شخصیتی بارز بدل شد. جامعه ی ایرانی که تا آن زمانی مفاهیمی چون "دمکراسی" ، "حقوق بشر" ، "جامعه ی مدنی" و .. را در کتابها و مقالات می جست این بار این شعارها را در هسته ی حاکمیت و دولت می دید. همین مساله باعث به وجود آمدن نوعی "حرکت" در جامعه ی یخ زده ی ایران گشت. این گفتمان جدید که از دو دیدگاه داخلی و خارجی جذابیتهای فراوانی را به دنبال آورده بود. در بعد داخلی ایجاد موجی از حرکت در میان نخبگان فرهنگی و علمی کشور که سال ها دغدغه های خود را در "دلها" محبوس می کردند و آن روزها را روزهای موعود می پنداشتند بوجود آورده بود و از بعد خارجی گفتمان جدید حاکم بر ایران که از "تشنج زدایی" و "کفتگو" سخن می گفت به سرعت در سراسر گیتی نوعی کنجکاوی و امیدواری در میان دولتها وسازمان های بین المللی ایجاد کرده بود.
این نگاه در آغاز سال نوی میلادی ( هشتم ژانویه ی سال 1998 ) با مصاحبه ی شبکه ی تلوزیونی CNN با خاتمی وارد مرحله ی جدیدی شد. خاتمی در این مصاحبه به نوعی مانیفیست سیاست خارجی دولت خود را اعلام کرد و حتی در اظهار نظری بی سابقه سخن از "گفتگو با مردم امریکا" به میان آورد که نشان از حسن نیت دولت جدید ایران در ایجاد ارتباط فراگیر با تمامی کشورهای دنیا داشت. همین گفتمان جدید باعث شد مادلین آلبرایت – وزیر خارجه ی وقت امریکا – تنها 9 روز پس از این مصاحبه ی مشهور خواهان بهبود روابط با ایران شود و پیشنهاد کرد دو کشور برای بهبود روابط خود یک "نقشه ی راه" ترسیم نمایند.
علیرغم پاسخ منفی تهران به این پیشنهاد، نفس این حرکت در نظر بسیاری از کارشناسان و متخصصان به عنوان تغییر عملی رویکرد سیاست خارجی ایران مورد ارزیابی قرار گرفت.
در نتیجه ی دیپلماسی 8 ساله ی خاتمی ، ایران از کشوری ناشناخته و گوشه گیر به کشوری موثر و شناخته شده در صحنه ی روابط بین الملل تبدیل شد. در بخش بعد به تفصیل به بررسی این دیپلماسی 8 ساله خواهیم پرداخت.