حدود آزادی

مهدی گیلانی gilani_mahdi@yahoo.com

در حالی که در داخل کشور بحث بر سر واقعه هلوکاست بالا گرفته بود و تمام جهان در حال بررسی حدود آزادی و  مذهب بودند (به علت چاپ کاریکاتور های دانمارکی)، دادگاهی در انگلیس هفتۀ گذشته  استاد تاریخی را به جرم انکار هولوکاست به سه سال زندان محکوم کرد. چرا این اتفاق و موارد مشابه آن، مانند ممنوعیت حجاب بانوان در مدارس فرانسه ، زندان ابوغریب و.... در کشورهایی که خود را مهد آزادی و دموکراسی می دانند اتفاق می افتد؟ واقعیت این است که بشر آزاد خلق شده است، اما آزادی تنها ویژگی بشر نیست ویژگی دیگر بشر ترس است. ترس از حیوانات درنده باعث تشکیل جامعه شد و از الزامات یک جامعۀ انسانی آن است که فرد از یک سری از حقوق خود بگذرد. اما هر چه پیشرفت بشر بیشتر شد. ترس او از پدیده ها کمتر شد و محدودیت های او از آزادی قانون مند تر. اروپاییان از بعضی از پدیده ها که خاطرۀ تاریخی تلخی دارند می ترسند مانند جنگ جهانی دوم و گسترش فاشیسم و یا تفتیش عقاید زمان حکومت شارلمانی و پاپ ها اما آیا منطقا درست است که صرفا به این دلیل که اروپا خاطره تاریخی تلخی از این وقایع دارد، آزادی اندیشه و بیان را محدود کند؟ آیا درست است که چون زمانی پاپ ها با حکومت مذهب خود، خفقان را در اروپا جاری کرده بودند، حال اروپاییان زنان مسلمان را از حق پوشش خود محروم کنند؟ آن هم در کشوری که دایرۀ آزادی عدم پوشش به شدت فراخ است. پس چه چیزی باعث می شود انسان اروپایی این پایمال شدن حقوق دیگران را تحمل کند؟ جواب یک چیز است: دامن زدن به ترس و بریدن صدای مخالف. در کشورهای اروپایی این دو روش با ابزار بسیار قوی رسانه ای تقویت می شوند. رسانه ها هر روز ترس از فاشیسم را تبلیغ می کنند و با توانایی بسیار زیادی که در پر کردن زمان مخاطب دارند صدای رسانه های مستقل را در صداهای خود گم می کنند. آیا بشر قرن بیست و یکمی که ادعای رسیدن به پایان تاریخ را دارد توان حل این موضوع را دارد؟ شاید بد نباشد که محققان در مطالعات خود نگاهی به روش برخورد شیعه در این موضوع داشته باشد. در دستگاه خلافت امام علی (ع) منطق بود که حدود آزادی را مشخص می کرد، نه ترس. در حالی که مسلمانان زیادی از دو طرف در جنگهای جمل و صفین کشته شده بودند، امام بازهم تفکرات خوارج را تا زمانی که دست به اسلحه نبرده بودند اجازۀ ظهور می داد، به شکلی که در مسجد علنا علیه امام به مجادلۀ کلامی می پرداختند و امام با سعۀ صدر به پاسخ می پرداخت. نمی گویم امام با شرایط امروز حکومت می کرد، اما جهت گیری امام چیزی است که می تواند برای مسلمان شیعۀ امروزی حداقل قابل مطالعه باشد.