مهدی گیلانی gilani_mahdi@yahoo.com

آیا این تصور جامعه که بالا رفتن قیمت بنزین باعث بالا رفتن تورم می‌شود و همیشه از دولت و مجلس خواسته ایم که قیمت این فراورده را پایین نگه دارد درست است؟ واقعیت این است که چون قیمت بنزین نزدیک‌ترین فاکتور اقتصادی است که مردم با آن سر و کار دارند، فکر می‌کنند ثابت ماندن آن باعث ثابت ماندن قیمت سایر کالاها می‌شود، در صورتی که غیر صحیح بودن این موضوع را امسال دیده‌ایم، در حالی که قیمت بنزین ثابت مانده بود، تورم نه تنها ثابت نماند بلکه از 15 به 17 درصد افزایش پیدا کرد. اما آیا این موضوع را می‌توان با علم اقتصاد نیز توجیه کرد؟

مصرف روزانه بنزین حدود 80 ملیون لیتر است که نصف آن در داخل تولید و بقیه وارد می شود. از آنجا که قیمت عمده فروشی بنزین در خلیج فارس 400 تومان می‌باشد و دولت آن را لیتری 80 تومان در اختیار مصرف کننده قرار می‌دهد در نتیجه یارانه‌‌ی مستقیمی که دولت به مصرف کننده می‌دهد حدود 5 ملیارد دلار می شود، از طرف دیگر دولت 40 ملیون لیتر بنزین تولید داخل را نیز به قیمت 80 تومان می دهد. مصرف عمده‌ی بنزین توسط دارندگان خودروی شخصی ست که فقط 10٪ افراد جامعه را شامل می‌شود. ده درصدی که از حداقل سرمایه‌ی لازم برای خرید خودرو برخوردار بوده اند. وقتی دولت به این بخش از جامعه یارانه سوخت پرداخت می‌کند در حقیقت مقداری از سرمایه‌ی آنها را آزاد می‌کند، یعنی اگر مثلا هفته‌ای 4500 تومان مصرف سوخت داشته باشند فقط 800 تومان آن را پرداخت می‌کنند و بقیه‌ی آن را می‌توانند صرف خرید محصولات مصرفی دیگر مانند گوشت و مرغ و... نمایند به این ترتیب تقاضا افزایش پیدا می‌کند و یا به عبارتی دیگر کاهش تقاضا صورت نمی‌گیرد و قیمت‌ها بالا می‌رود در حالی که 9 ملیون ایرانی نه تنها خودرو ندارند بلکه از نعمت آب و برق و گاز نیز بی بهره اند و فشار این تورم بر دوش آنهاست. از طرف دیگر دولت سالانه خود را از 5 هزار میلیارد تومان پول محروم می‌کند و مجبور می‌شود کسری بودجه خود را با چاپ اسکناس و یا قطع بودجه طرح‌های عمرانی تامین کند که این نیز تورم زاست. درست است که افزایش قیمت بنزین روی کالاهای دیگر بلاخص حمل و نقل عمومی بی تاثیر نمی باشد، اما این تاثیر دربرابر فواید آن قابل چشم پوشی‌ست به عنوان مثال صرفا 15٪ هزینه‌ی تاکسی مربوط به بنزین می‌باشد، بقیه شامل سود سرمایه‌ی اولیه‌ (قیمت ماشین) و همین‌طور نیروی کار و هزینه‌های جانبی ست. افزایش قیمت بنزین به سطح جهانی آن قیمت تاکسی را برای یکبار 84٪ افزایش می دهد اما کاهش تورم سایر کالاهای مصرفی (به علت کمتر شدن تقضای قشر دارای خودروی جامعه و همینطور کم شدن کسری بودجه دولت) این موضوع را جبران می‌کند و در مجموع هزینه‌های زندگی عادلانه‌تر خواهد شد.(1) (هر چند دولت می‌تواند با اختصاص درآمد این افزایش قیمت به حمل و نقل عمومی، آن را گسترش دهد تا مانند سایر نقاط جهان، استفاده از تاکسی کاهش پیدا کند) از طرف دیگر در صورت واقعی شدن قیمت بنزین، بودجه دولت صرف دادن یارانه به قشر برخوردار جامعه نمی‌شود، آیا درست است که درحالی که دانش‌ آموزان بشاگردی در کپر درس می‌خوانند، 206 سواران سجادی برای مانورهای شبانگاهی خود از یارانه‌ی سوخت برخوردار شوند؟

(1) برگرفته از نامه 15 اقتصاد‌دان برجسته کشور به مجلس در زمان تصویب طرح ثابت نگه داشتن قیمت بنزین ( تثبیت قیمت‌ها) اسفند 83